Bazylika katedralna

Pierwotnie była to gotycka budowla bezwieżowa, jednonawowa z prostokątnym prezbiterium, wzniesiona z cegły z dodatkiem kamienia. O istnieniu kościoła mówią źródła (wykazy świętopietrza) już w 1346 roku. W 1400 roku kościół podniesiony został do godności kolegiaty. Od końca XIV do XIX w. bryła kościoła parafialnego pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny była obudowywana kaplicami. Wieża została dobudowana do nawy głównej po pożarze w 1494 r. W 1810 roku rozebrano ją do wysokości dachu, a odbudowę zakończono w 1891 r. Wraz z erygowaniem biskupstwa tarnowskiego w 1786 r., kościół kolegiacki został podniesiony do godności katedry, a w 1972 roku nadano jej tytuł Bazyliki Mniejszej. Po 1826 r., za czasów biskupa Grzegorza Zieglera, kościół przebudowano, łącząc arkadami kaplice północne i południowe w dwie nawy boczne, nadając świątyni kształt trójnawowej bazyliki. Od południa dobudowano do prezbiterium kaplicę św. Benedykta, czyli obecną kaplicę Najświętszego Sakramentu.

Dzisiejszy wygląd neogotycki, katedra otrzymała po gruntownej renowacji i częściowej przebudowie w latach 1889-1900. Wewnątrz świątyni znajdują się gotycko-renesansowe nagrobki Tarnowskich oraz barokowy nagrobek Ostrogskich. Autorami tych uznawanych za jedne z najwybitniejszych dzieł sztuki w Polsce byli Bartłomiej Berecci, Jana Maria Padovano i Jan Pfister. Pomnik nagrobny Barbary z Tęczyńskich Tarnowskiej z warsztatu Bartłomieja Berecci jest uważany za najpiękniejsze przedstawienie kobiety doby renesansu w Polsce.